7-11-200606046TheatertechniekEen themaopdracht met veel science Bij het maken van een theatervoorstelling komt heel wat kijken. De technische ondersteuning is van groot belang. Die houdt zoich bezig:
  • de decors: moet er iets opgehangen of opgehesen worden?
  • het licht en de lampen.
  • het geluid
  • ...
In dit thema verzorg je met een groepje de technische ondersteuning van een theatershow. In deeltaken leer je over alles wat daarbij komt kijken.
Toi, toi, toi. ThemaopdrachtNovo2
Kern

De sturing van het leerproces vindt plaats vanuit de uiteindelijke projecttaak. Daarin moeten leerlingen de technische ondersteuning van een theatershow verzorgen. Dat is het licht, het geluid, het decor, de elektrische installatie etc. Bij de introductie krijgt de leerling al voorbeelden van projecttaken te zien. Van de uiteindelijke projecttaak zijn een aantal varianten mogelijk, afhankelijk van de keuze en mogelijkheden binnen de school. Er zijn een paar voorbeelden van een projecttaak opgenomen.

  • Een waarbij een maquette gemaakt wordt.
  • Een waarbij daadwerkelijk binnen de school iets opgebouwd wordt.
De mogelijkheid wordt opengelaten dat de docent een projectopdracht formuleert.
De structuur is als volgt:
Introductie -> Basistaken -> Projecttaak
De basistaken (op de laatste twee na) kunnen in een willekeurige volgorde worden gedaan. Elke basistaak gaat in op een onderdeel van de technische ondersteuning van een theatershow. Een aantal basistaken zijn voorzien van verdiepingsopdrachten, er zijn twee soorten:
  • Conceptverdieping (op leerstof)
  • Themaverdieping ( op toepassingen)

Werkwijze

Er wordt gebruik gemaakt van verschillende bronnen waaronder veel internetsites. De leerlingen kunnen de opdrachten uitwerken op papier (werkschrift). De leerlingen kunnen de onderwerpen in willekeurige volgorde doen, met elektrische installatie en de logistiek altijd als laatste. Het verdient aanbeveling om voor de start van het thema de internetsites te controleren.

Leerdoelen

leerlingen werken aan diverse onderwerpen uit Science, met name op het gebied van natuurkunde, o.a

  • katrollen; kracht; takel
  • constructies; driehoeken in constructies
  • licht; eigenschappen; licht bundelen, mengen; gekleurd licht; belichting
  • programmeren en besturen van lampen
  • Geluid en geluidsinstallaties; geluidsterkte; frequentiebereik; ...
  • Elektriciteit: energie;stroom, spanning, weerstand; wet van Ohm;schakelingen;stroomkring;...
  • Logistiek: volgorde opbouwen; verdeelkasten en verlengsnoeren; ....
Daarnaast werken leerlingen aan overstijgende doelen als: samenwerken; een plan van aanpak maken en uitvoeren; presenteren.

Benodigde tijd

Deze opdracht is nog niet in de klas uitgeprobeerd. De omvang van het materiaal is dusdanig dat er keuzes gemaakt moeten worden. Opdrachten als het maken van een schaalmodel van een decor en het maken van een model van de truss met rietjes en spelden nemen tijd en kunnen eventueel weggelaten worden. Ook kan de tijd die aan de simulatie Operation Ibiza wordt besteed worden ingekort.

Presentatie en beoordeling

Zowel het resultaat op de basistaken als dat op de projecttaak worden beoordeeld.

Verwijzingen
StarterScience20060526GeluidLichtKrachten121 Ontwerp de techniek voor een theatershowWelkom bij Pobu Sound and Vision!
show Fijn dat je ons team komt versterken. Ons bedrijf, dat gespecialiseerd in technische ondersteuning bij theatershows, kan je hulp goed gebruiken. Er zijn net alweer drie nieuwe opdrachten binnen:
  • Een theatershow voor een school met rapper Johnny X
  • Een theatershow voor een verzorgingstehuis met Jos Brink als entertainer
  • Een theatershow voor een kinderfeest met optredens.
Ook jouw school heeft ook contact met ons opgenomen. Zij willen wellicht ook - met onze hulp - een show gaan organiseren op school. Dat is misschien wat voor jou! Natuurlijk kun je niet alles van theatertechniek weten, dus krijg je van Pobu Sound & Vision eerst een inwerkprogramma. Na je inwerkprogramma hoor je van de bedrijfsleiding waar je mee aan de slag gaat.

Operation Ibiza
Om een beetje zicht te krijgen wat er allemaal bij komt kijken om een theatershow op te zetten, werk je als introductie met de computersimulatie Operation Ibiza. De opdracht die je moet doen vind je op dit werkblad.
Werkwijze en beoordeling
Wij van Pobu Sound & Vision vinden het belangrijk dat je ook de diverse onderdelen van het opzetten van een theatershow goed kent. Deze onderdelen zijn ondergebracht in de volgende deelthema's:
  • Decors
  • Ophangconstructies (Truss)
  • Licht
  • Besturing
  • Projecties
  • Geluidsinstallatie
  • Elektrische installatie
  • Logistiek
Er is een apart deelthema met de wiskunde die bij een theatershow komt kijken. Je mag de deelthema's in een willekeurige volgorde doen, maar neem altijd de elektrische installatie en de logistiek als laatste.
Als je alle onderwerpen hebt doorgenomen, doe je de bedrijfstoets. Slaag je, dan kun je aan de slag met de projectopdracht.

Bij alle vragen moet je de antwoorden opschrijven. Plaatjes van internet, die je wilt gebruiken, mag je misschien printen van je leraar en vervolgens opplakken. Als je in een groep werkt, komen jullie door overleg tot hetzelfde antwoord. Je wilt natuurlijk op tijd weten of je goed bezig bent in dit project. Er zijn daarom 'checkpoints' ingebouwd.



Zodra je zo'n checkpoint ziet staan, is het tijd om je werk door de leraar te laten nakijken. 2 DecorHet decor vormt de achtergrond van de theatershow
decor Een snelle wisseling van decor is vaak nodig.

In dit deelthema leer je hoe kun je katrollen kunt gebruiken om handiger lasten op te hijsen.

Eerst bestudeer je de werking van katrollen.

Daarna maak je een schaalmodel.

Ons bedrijf, dat gespecialiseerd in technische ondersteuning bij theatershows, kan je hulp goed gebruiken.


De werking van katrollen
We kunnen de invloed van meer katrollen goed bekijken met deze simulatie (www.walburgcollege.nl)

  • Open de simulatie en lees de instructie bij de simulatie.

    • Als je de simulatie opent, trekt er totaal 16 N aan het apparaat. Als je goed kijkt, zie je dat die 16 N aan 4 touwen trekt. Ieder touw draagt dus 1/4 (een kwart) van de last. Je hoeft dus maar met 4 N aan het touw te trekken om de last op te hijsen.
    Als we katrollen gebruiken kunnen we dus toe met minder kracht.
    In de simulatie kom je het symbool N tegen. N staat voor Newton, de eenheid van kracht.
    Er geldt: 1,0 kg <-> 9,8 N
    Mocht je nog niets geleerd hebben over krachten, vraag dan je leraar het uit te leggen.
  • Verander nu de instellingen van de simulatie vier keer en maak een tabel met de resultaten.

    Aantal touwen Totaal gewicht
    (gewicht + gewicht losse katrol)     		Uitslag veerbalans
    4 16 N 4 N
         
Experimenteren met katrollen
Je gaat nu experimenteren met katrollen in de proef die je vindt op de onderstaande website.
Proef (pdf, techna.nl)
  1. Vraag je docent of er spullen beschikbaar zijn.
  2. Doe de experimenten.
  3. Neem de tabel met resultaten over in je werkschrift
Jezelf optakelen
Je hijst jezelf op met een takel zoals je die hiernaast ziet. Je staat met je voeten in de beugel bij A en je trekt je op met touw B. Met hoeveel kracht moet je dan trekken?
Let op dit is echt een vraag waar je flink over kunt discussiëren! 		katrol
Schaalmodel decor
Bouw een schaalmodel van een decor. Het decor moet op en neer gelaten kunnen worden door te hijsen via katrollen. Je kunt het extra mooi maken door op het decor een tekening in perspectief van de achtergrond te maken. Uitleg over perspectief vind je bij de deelopdracht wiskunde.



Themaverdieping decors 3 OphangconstructiesAan de truss hangen lampen en andere voorwerpen
truss In een theatershow worden lampen en andere voorwerpen bevestigd aan een ophangconstructie (de truss).

In het deelthema ophangconstructies zoek je antwoord op de volgende vraag:

Hoe moet een ophangconstructie zijn gemaakt om voldoende sterk en voldoende licht te zijn?

De speciale constructie ophangconstructie (truss) waar de lampen aan hangen is gemaakt van aluminium en bestaat uit elementen die aan elkaar bevestigd worden.


De ophangconstructie (truss)
  1. Lees eerst meer over constructies op de website techna.nl
  2. Welke basisconstructie zie je terug in de truss?
Een model van de truss bouwen
  1. Bestudeer de informatie over trussen op de website www.lbverhuur.nl
  2. Bouw een model van een truss met behulp van rietjes en spelden
De rigger aan het werk
De truss wordt opgebouwd door de rigger. Dat is een specialist die met behulp van hijsinstallaties (katrollen!) de truss op z'n plek brengt. Lees meer over rigging en takels op de website www.lbverhuur.nl
Tot slot
Ga na of je de vraag aan het begin van dit deelthema kunt beantwoorden.

4 Licht Het licht van een theatershow bepaalt mede de sfeer op het podium.
lightshow In dit deelthema zoek je antwoorden op de vragen: Hoe kun je licht
  • bundelen
  • richten
  • dimmen
  • op laten komen
  • van kleur veranderen
Een lichtshow bekijken
Optredens van popartiesten gaan gepaard met een uitbundige lichtshow. Dat is een professioneel gebeuren. Hoe dat gaat kun je in de film Lichtshow uit de rubriek Wetenschap en Techniek van het klokhuis bekijken.


Natuurlijk moeten we straks voor de opdrachtgever van onze theatershow een belichtingsplan maken, maar voordat je daar aan begint moet je eerst iets meer weten over de eigenschappen van licht en van lampen.
Eigenschappen van licht
  1. Lees de eerste drie pagina's van de onderstaande de website: Klokhuis: licht
  2. Vergelijk je bevindingen met wat er in een NaSkboek over licht geschreven staat
  3. Vat in je eigen woorden samen welke eigenschappen licht heeft.
De gloeilamp
De gloeilamp was natuurlijk een geweldige uitvinding. Lees meer over de uitvinding van de gloeilamp .
Verlichting simuleren
Het wordt tijd om te oefenen met de verlichting in een theatershow. Op deze site: accad.osu.edu vind je een simulatie.
  1. Probeer eens uit hoe het effect is als je de instellingen van de verlichting verandert.
  2. Hoe zou jij de hoofdrolspeler belichten?
  3. Hoe wordt de intensiteit van het licht geregeld?
Licht bundelen
Om het licht te bundelen of juist over een breed gebied te verspreiden maken we gebruik van lenzen. Hoe lenzen werken kun je op deze website: www.techna.nl bekijken.
  1. Bekijk de presentatie
  2. Beantwoord de vragen onder aan de pagina.
lichtkleuring
Gekleurd licht
Natuurlijk wordt er met gekleurd licht gewerkt. Je kunt meer te weten komen over kleur op de website: techna.nl
  1. Bekijk ook de presentatie.
  2. Maak met de kleurenmenger een paars vak
  3. Beantwoord de vragen onder aan de pagina.
lichtbundels
Belichting en beeld
Het effect van belichting op de kwaliteit van het beeld kun je zelf bekijken door de volgende oefening
  1. Belicht je maatje met een spot vanuit verschillende invalshoeken.
  2. Maak van elke positie een schets en maak vervolgens een foto.
  3. Neem de schetsjes en foto's op in jullie werkboek.
Een eerste lichtplan voor een show
In deze opdracht maak je een eerste lichtplan voor een show.
  1. Teken een plattegrond van je podium en plaats daarin de verschillende lampen met de bijbehorende bundels.
  2. Noem een aantal verschillende lampen die gebruikt worden in een show of in een theater.
    Kijk bijvoorbeeld op deze site www.fix-showproductions.nl

Conceptverdieping licht

5 BesturingHoe kun je lampen programmeren en besturen qua intensiteit, richting en kleur?
lamp De belichting van een theatershow wordt niet met de hand uitgevoerd.

Daarvoor wordt een computer gebruikt

Op de computer staat een zogenaamd 'stuurprogramma'.
Sturen met coach
De vraag 'Hoe kun je lampen programmeren en besturen qua intensiteit, richting en kleur?'
ga je experimenteel bestuderen. Als stuurprogramma gebruik je Coach software.
De lichtopstelling bestaat uit drie lampjes.

Vraag deze spullen bij je toa of docent
  1. Maak een stuurprogramma dat zorgt voor de volgende belichting:
    • de drie lampjes branden een minuut
    • de drie lampjes gaan na elkaar uit
    • de drie lampjes branden weer een minuut
6 ProjectiesMaak je eigen VJ show net als bijvoorbeeld vjbigmaster
patroon Optredens gaan vaak gepaard met beeldprojecties op een wand of scherm die de muziek ondersteunen.

Natuurlijk moet de sfeer van de projecties aansluiten bij de sfeer van de muziek.

Om een vlot verloop van de projecties mogelijk te maken wordt alles voorbereid op de computer.

Er zijn vele programma's geschikt voor dit doel.

Voor jullie projecties mag je gebruik maken van Power Point.

Wellicht is er op school ook nog een ander programma beschikbaar zoals Animation Shop of Paint Shop Pro.
Een projectie maken
  1. Oriënteer je op de mogelijkheden van Powerpoint. Oefen zonodig om vloeiende overgangen te maken tussen de dia's. Bekijk verschillende effecten.
  2. Bedenk nu welke animatie je wilt maken en wat je daarvoor nodig hebt.
  3. Maak of verzamel je materiaal
  4. Digitaliseer zo nodig je materiaal (scanner, digitale camera)
  5. Zet de animatie in elkaar met Power Point.


7 GeluidsinstallatiesWelke onderdelen en eigenschappen heeft een geluidsinstallatie?
luidsprekers De drie belangrijkste onderdelen van een geluidsinstallatie zijn:
  • microfoons
  • mengpaneel met versterkers
  • luidsprekers
Eigenschappen van geluid
Eerst ga je uitzoeken welke eigenschappen geluid heeft.
  1. Lees de info over geluid op de site techna.nl
  2. Bekijk ook de presentatie
  3. Maak de opdrachten
Luidsprekers
In onze show komt het geluid uit luidsprekers. Vaak zitten meerdere luidsprekers in een box. Ook kunnen we nog gebruik maken van speciale boxen op het podium om er voor te zorgen dat de artiest zichzelf kan horen: monitoren.
  1. Zoek uit hoe een luidspreker werkt.
  2. Maak een tekening van een luidspreker en benoem de verschillende onderdelen.
  3. Leg in eigen woorden uit hoe elektrische energie omgezet wordt in geluid. Raadpleeg zo nodig een nask en/of techniek boek.
monitor
Geluidsoverlast, geluidssterkte en gehoorbeschadiging
Over geluidssterkte en geluidsoverlast is het nodige te doen. Bij festiviteiten legt de plaatselijke overheid vast wat wel en niet mag bijvoorbeeld. Zelf weet je ook dat je in de nacht geen harde muziek kunt maken in de tuin.
Bron: geluidsoverlast techna.nl
  1. Zoek uit bij welke geluidsdruk en tijdsduur er gehoorbeschadigingen ontstaan?
  2. Maak volgens de onderstaande stappen een geluidskaart van je klaslokaal.
    • Plaats een geluidsbron (speaker) voor in de klas.
    • Meet met een dB meter de geluidsterkte op verschillende afstanden van de geluidsbron.
    • Geef de resultaten weer op een op schaal getekende plattegrond van het lokaal.
  3. Wat zijn je conclusies?
  4. Als het mogelijk is doe dan dezelfde metingen buiten.
  5. Wat is het verschil met de metingen binnen en wat is de verklaring hiervoor?
Werking microfoons.
microfoons Natuurlijk maken we in onze show gebruik van microfoons. Er zijn verschillende typen microfoons ieder met zijn eigen gebruiksdoel. In feite is een microfoon een soort omgekeerde luidspreker: geluidstrillingen worden omgezet in elektrische trillingen.
  1. Kijk eens op nl.wikipedia.org/ .
  2. Welk type microfoon zou je kiezen voor de show? En leg uit waarom!
Het mengpaneel.
mengpaneel Het mengpaneel is het hart van onze geluidsinstallatie en de werkplaats van de geluidstechnicus. In het mengpaneel worden de ingangssignalen van instrumenten, apparaten zoals CD-spelers en microfoons bewerkt, versterkt en naar de eindversterkers gestuurd.

Vaak zijn er twee mengpanelen bij live optredens: één in de zaal waar de geluidstechnicus het geluid samenstelt dat het publiek te horen krijgt, en één vlak bij de artiesten om de monitor-sound te mixen. De technicus kan dan door direct contact met de artiesten snel de geluidsmix bijstellen van de monitorinstallatie. Wat was ook alweer de functie van een monitor?
Versterkers
Voor de aansturing van de luidsprekers hebben we behoorlijk wat vermogen nodig. Zeker meer dan uit het mengpaneel komt. Vandaar dat we een vermogensversterker, die meestal eindversterker wordt genoemd, nodig hebben. Omschrijf de volgende begrippen die bij een versterker horen.

signaal-ruisverhouding  
frequentiebereik  
terugkoppeling  

Bronnen:
How stuff Works
Wikepedia


Conceptverdieping geluid 8 Elektrische installatiesHoe sluit je alle apparatuur aan zodat het veilig is en ook nog goed werktOm alle lampen en apparatuur te laten werken heb je een elektrische installatie nodig. Meestal met een aparte dieselgenerator. In dit deelthema gaat het om de vraag hoe je er voor zorgt dat alle apparatuur en lampen veilig zijn aangesloten op de elektrische installatie. Maak de opdrachten op het werkblad.

Verdieping 9 LogistiekEn nu alles op de juiste plaats zien te krijgen
aggregaat Alles moet in de juiste volgorde opgebouwd worden. Het bedenken en uitvoeren daarvan noemen we logistiek. Zoals je in de film over de show van Marco Borsato kon zien, wordt de truss met de verlichting eerst klaar gemaakt en op de juiste plaats gezet.

De verschillende armaturen moeten vervolgens eventueel via verlengsnoeren aangesloten worden op verdeelkasten. Die verdeelkasten zijn een soort mobiele groepenkasten (zoals bij jou thuis)

In de verdeelkast zijn dus zekeringen opgenomen om te voorkomen dat er overbelasting ontstaat. Je moet dus rekening houden met het maximale vermogen dat op die kasten wordt aangesloten. Dan komt het (wisselend) decor en de geluidsinstallatie. Ook moeten we een projectiescherm voor de animaties niet vergeten.

Heel wat te plannen en te doen dus.
Energietoevoer
aggregaat Tja, de show heeft nogal wat elektrische energie nodig! Vaak wordt er gebruik gemaakt van een aggregaat. Dat is een soort kleine energiecentrale. In een aggregaat drijft een dieselmotor een dynamo (vergelijk het met een fietsdynamo) aan. De opgewekte elektriciteit kunnen we voor de show gebruiken.
  1. Zoek op internet naar verhuurbedrijven van aggregaten.
  2. Welk vermogen kunnen die aggregaten leveren? NB 1kVA = 1kWatt = 1000 Watt
Simulatie lichtshow
Zo, nu hebben we de belangrijkste onderdelen van de theatertechniek besproken en bestudeerd. Zonodig mag je nog een keer het spel Operation Ibiza spelen om te kijken of je al bijgeleerd hebt.
Alles af

Denk je dat je er klaar voor bent, vraag dan de bedrijfstoets.


10 ProjecttaakDe opdracht van Pobu Sound And Vision
aggregaat We zijn nu toegekomen aan de opdracht van Pobu Sound And Vision

Pobu Sound And Vision heeft contact opgenomen met je docent.

Deze geeft je de echte projectopdracht.
Twee voorbeelden van projectopdrachten
Voorbeeld 1
Bouw een maquette van de in de introductie genoemde theatershow voor een kinderfeest met optredens.
  • De maquette wordt gebouwd op een "vloeroppervlak"van een vierkante meter.
  • De truss wordt gemaakt met behulp van dik lasdraad.
  • De verschillende elementen maak je van houten blokjes etc.
  • Maak een plan voor de belichting en bouw het op in de maquette
  • Maak een plan voor het geluid en projecties. Geef het de juiste plek in de maquette.
  • Maak een passend decor
  • Maak een plan voor de elektrische installatie inclusief berekeningen van vermogens en energiebehoefte
Voorbeeld 2
Jouw school organiseert binnenkort een schoolfeest met karaoke optredens.
Jullie mogen het podiumgebeuren voorbereiden en opbouwen.
Overleg met de docent wat beschikbaar is en wat je eventueel mag huren.
  • Maak een lichtplan en omschrijf de armaturen die je wilt gebruiken.
  • Kun je werken met statieven of moet er een truss geplaatst worden?
  • Beschrijf de benodigdheden om projecties uit te voeren
  • Beschrijf de onderdelen die nodig zijn voor de geluidsinstallatie.
  • Beschrijf welke elektriciteitsvoorzieningen je nodig hebt en maak een berekening van in te zetten vermogens. Controleer of de energievoorziening voldoende is
  • Maak een plattegrond van het podium en plaats daarin de componenten
  • Voer de opdracht daadwerkelijk uit
Hoe ga je te werk?
Als je de definitieve projectopdracht van je docent hebt gekregen, ga je aan het werk volgens dit stappenplan.

Als je klaar bent met de projecttaak laat je docent jullie werk beoordelen.
11 WiskundeBij theatervoorstellingen komt veel wiskunde kijken.Tijdens de verschillende onderdelen van het thema theatertechniek kom je ook af en toe wiskunde tegen. Dat zit soms verborgen.
Zo moet je bij het maken van de toneelopstelling rekening houden met wat het publiek kan zien.
Met handige decorstukken en gebruik van een beschilderd achterdoek kun je de indruk van diepte versterken.
Een toneelopstelling kun je even op schaal maken om een opstelling te testen.
In al deze activiteiten zit wiskunde. In dit onderdeel verdiep je je in die wiskunde, het gaat om:
  • kijklijnen
  • perspectief
  • aanzichten
Eerst ga je de drie genoemde begrippen bestuderen en daarna toepassen bij het maken van de Maquette. De maquette – die het eindproduct van het thema theatertechniek is - maak je in een groepje en de deelopdrachten doe je alleen. Je vindt de opdrachten op werkblad.